Đền Bảo Hà

Khu di tích lịch sử văn hóa quốc gia - Đền Bảo Hà được xây dựng dưới chân đồi Cấm, bên cạnh dòng sông Hồng thuộc bản Bảo Vinh, xã Bảo Hà, tỉnh Lào Cai. Đền thờ Thần Vệ Quốc Hoàng Bảy, một anh hùng miền sơn cước đánh giặc bảo vệ bản làng. Đây là khu du lịch tâm linh thu hút lượng du khách thập phương đông nhất tỉnh Lào Cai.

Theo truyền thuyết kể lại, vào cuối đời nhà Lê, niên hiệu Cảnh Hưng (1740 - 1786) khắp vùng Quy Hóa nhất là Châu Thủy Vĩ, Châu Văn Bàn luôn bị giặc cướp vùng Vân Nam tràn sang quấy nhiễu, khắp vùng loạn lạc, dân cư điêu tàn, ruộng đồng bỏ hoang, đồng bào các dân tộc vô cùng cực khổ lầm than. Tướng giặc ở Vân Nam là Châu Tỉn Toòng nhân cơ hội cho quân đánh phá Châu Thủy Vĩ chiếm Trấn Văn Bàn.

Trước tình hình giặc quấy đảo, xâm chiếm biên cương, triều đình dù quan liêu rệu rã cũng không thể ngồi yên. Viên tướng thứ 7 họ Nguyễn được cử lên trấn thủ vùng Quy Hóa. Đội quân của ông tiến theo dọc sông Thao vừa tiến quân vừa đánh đuổi giặc cỏ. Sau khi giải phóng Khảu Bàn (là xã Bảo Hà ngày nay) danh tướng họ Nguyễn cho xây dựng Bảo Hà thành căn cứ lớn. Tại đây ông cho tổ chức các thổ ty, tù trưởng và chiêu mộ binh lính là người dân tộc địa phương, luyện tập binh sĩ, binh mã chờ thời cơ tiến đánh Lào Cai. Sau đó khi quân sỹ và hậu cứ vững chắc ông thống lĩnh quân thủy và quân bộ đánh Lào Cai. Lào Cai và các Châu thuộc phủ Quy Hóa được giải phóng nhân dân vô cùng phấn khởi.

Sau khi đánh đuổi bọn giặc cỏ hung hăng, ông Hoàng Bảy huy động dân binh củng cố lại tuyến phòng thủ xây dựng kiên cố thêm các thành trì như: Đồn Bảo Nghĩa, đồn Bảo Thắng, đồn Bảo Hà và Thành Nghị Lang. Dưới tài thao lược và lòng dạ bao dung của ông, nhân dân các dân tộc trong vùng đã kiên cường bảo vệ vững chắc miền biên ải.

Sau đó quân giặc cướp phương Bắc do tướng giặc là Tả Tủ Vàng Pẹt lại đưa quân sang xâm lược bờ cõi nước ta, ông Hoàng lại dẫn quân lên tham chiến, nhưng trong trận chiến không cân sức, ông đã anh dũng hi sinh. Xác ông trôi về đến Bảo Hà thì dạt vào bờ, trời quang mây tạnh. Nhân dân đưa xác ông lên chôn cất ngay trên chân đồi Cấm và lập Miếu thờ. Nhân dân trong vùng đến thắp hương cầu phúc và đã góp công xây dựng một ngôi đền nhỏ gọi là đền Ông, lâu dần khách thập phương quen gọi là Đền Bảo Hà.

Đền Bảo Hà là nơi thờ chính của danh tướng Hoàng Bảy, người thủ lĩnh vùng sơn cước tài tình mưu lược, điều binh khiển tướng... Từ một am miếu nhỏ dần dần trở thành một ngôi đền khang trang có phong cảnh “trên bến dưới thuyền”, sở hữu thế đứng uy nghi, vững chãi, tồn tại qua thời gian cùng với biến thiên của thời đại. Với những ý nghĩa lịch sử quan trọng, năm 1997 Đền Bảo Hà được Bộ Văn hóa Thông tin (nay là Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) cấp bằng công nhận Di tích lịch sử cấp Quốc gia. Trải qua những thay đổi của thời thế và tác động của thời gian, ngôi đền đã nhiều lần được trùng tu, tôn tạo để có diện mạo như hôm nay. Khu di tích gồm có các công trình như: Cổng tam quan ngoại, Đền trình thờ sơn thần thổ địa, Cổng tam quan nội nổi bật với dòng chữ “Bảo Hà tối linh từ”, lầu cô, lầu cậu, Tòa Đại bái, Tòa Đền chính có tượng ông Hoàng Bẩy, Phủ chúa sơn trang, Đền Trình, Khu lăng mộ Ông Hoàng Bẩy tọa lạc tại vị trí cao nhất của Đồi Cấm, ngoài ra còn có các công trình phụ trợ khác…"

Lễ hội Đền Bảo Hà được tổ chức vào ngày 17/7 âm lịch hàng năm, thu hút đông đảo nhân dân trong vùng cũng như du khách thập phương đến dâng hương. Lễ hội được tổ chức đáp ứng nguyện vọng hoạt động tín ngưỡng tâm linh của nhân dân, đồng thời tưởng nhớ công lao của danh tướng Hoàng Bảy người thủ lĩnh tài tình mưu lược. Năm 2016, Lễ hội Đền Bảo Hà vinh dự được ghi danh Di sản văn hóa phi vật thể cấp quốc gia.

Đền Bảo Hà cùng với các di tích danh thắng khác trên địa bàn xã Bảo Hà đã và đang bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc, là địa chỉ đỏ để du khách đến tham quan chiêm bái và góp phần phát triển hoạt động du lịch của địa phương nhất là loại hình du lịch tâm linh. Với vị thế và tầm quan trọng của di tích, năm 2022, Đền Bảo Hà được UBND tỉnh Lào Cai công nhận là điểm du lịch cấp tỉnh.

Sau đây, chúng ta sẽ tham quan vào khu vực di tích (trong thời gian 1,5 tiếng), trước khi vào tham quan di tích xin phép tôi có một số lưu ý đối với du khách: Du khách tham quan di tích không được mặc váy ngắn, quần ngắn trên đầu gối, áo sát nách, áo dây; đi nhẹ, nói khẽ và không được quay đáy vào trong khu vực đền. Trước khi tham quan, xin vui lòng vào dâng hương tại lư hương và vào cung Ông 7 vái Ông để tưởng nhớ đến công lao của một vị anh hùng miền sơn cước....